03 - Rizal's Family, Childhood, and Early Education | Life and Works of Rizal

Pambungad sa Buhay ni Rizal

• Kamusta, ako si Humi. Tatalakayin natin ang pamilya, kabataan, at edukasyon ng pambansang bayani na si Rizal.

• Ang batang Rizal ay nakitaan ng kahusayan sa pagsulat kahit 8 taong gulang pa lamang siya.

• Ang tulang "Sa Aking Mga Kabata" ay madalas na iniuugnay kay Rizal ngunit may mga pagdududa kung siya nga ang tunay na may-akda.

Mga Kasinungalingan Tungkol kay Rizal

• Maraming historians ang nagdududa kung kaya ng isang 8-taong-gulang na bata na makasulat ng komplikadong tula.

• Ang salitang "kalayaan" ay hindi karaniwang ginagamit noong panahon ni Rizal; natutunan niya ito nang siya'y 21 taong gulang.

• May mga kwento tungkol sa batang Rizal tulad ng pag-imbento ng champurado, ngunit walang sapat na ebidensya para dito.

Kuwento ng Tsinelas at Iba Pang Mito

• Isang kwento ang nagsasabing ibinato ni Rizal ang kanyang tsinelas upang maging magkapares ito kung may makakita.

• Ang mga kuwentong ito ay nagpapakita kay Rizal bilang superhero, subalit hindi ito sumasalamin sa kanyang tunay na pagkatao.

• Nakakalimutan natin na si Rizal ay isang normal na bata rin; naglalaro at nakakaranas ng emosyon.

Simula ng Buhay ni Jose Rizal

• Si Jose Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda ay ipinanganak noong June 19, 1861 sa Calamba, Laguna.

• Nagsimula ang kanyang buhay sa mahirap na proseso ng panganganak; muntik nang mamatay ang kanyang ina dahil sa laki ng ulo niya.

• Tatlong araw pagkatapos ipanganak, bininyagan si Jose Protacio at pinangalanan batay sa dalawang santo.

Kahalagahan ng Pangalan ni Jose

• Ang pangalan niyang "Jose" ay mula kay San Jose habang "Protacio" naman ay galing kay St. Gervacio Protacio.

• Napansin ng kura paroko ang malaking ulo ni Jose at inirekomenda itong ingatan dahil maaaring maging matalinong tao siya balang araw.

Pinagmulan ng Apelyido ni Rizal

• Si Domingo Lam-co, ang Chinese ancestor ni Rizal, ay nagbago ng apelyido upang maiwasan ang rasismo sa Pilipinas.

• Pinili ni Lam-co ang apelyidong Mercado na nangangahulugang "market" dahil sila ay mga merchants.

• Noong 1840's, inadapt ng mga Mercado ang apelyidong Rizal dahil sa Claveria decree para sa census at tax collection.

Pagpili ng Apelyido

• Ang orihinal na pagpili nila ay Ricial, ngunit ito ay na-deny; kaya't pinili nila ang Rizal.

• Patuloy nilang ginamit ang apelyidong Mercado upang maiwasan ang kalituhan sa kanilang negosyo.

• Ang pangalan ni Jose Rizal ay naging Rizal Mercado bilang kombinasyon ng dalawang apelyido.

Pagsasalin ng Apelyido

• Karaniwan noong panahon iyon na nauuna ang apilyido ng ama kaysa sa ina.

• Tinawag si Jose Rizal na "Pepe" mula kay San Jose; P.P. ay nangangahulugang putative father.

• Si Pepe ay pang-pitong anak ng pamilyang Mercado at may labing-isang kapatid.

Tungkol kay Francisco Mercado

• Si Francisco Mercado Rizal ay ipinanganak noong May 11, 1818 at nakapag-aral sa College of San Jose.

• Lumipat siya sa Calamba matapos maulila at naging matagumpay sa pagsasaka at kalakalan.

• Kilala siya bilang Don Francisco o Don Kiko, isang respetadong lider sa kanilang komunidad.

Katangian ni Don Kiko

• Bihirang magsalita ngunit maraming nagagawa; tinawag siyang "cabeza de barangay."

• Mahalaga si Don Kiko hindi lamang sa komunidad kundi pati na rin kay Pepe bilang huwaran ng ama.

• Gumawa si Pepe ng clay bust at life-size sculpture para ipakita ang kanyang paghanga kay Don Kiko.

Relasyon ni Pepe at ng Kanyang Pamilya

• Ipinakita ang pagmamahal ni Pepe sa kanyang ama bago siya barilin, sinulatan niya si Paciano at Don Kiko.

• Si Teodora Alonso Realonda y Quintos, ina ni Rizal, ay isinilang noong November 8, 1826 sa Maynila at mayaman.

• Ang principalia class ay ang mga namumuno at edukadong upper class noong panahon ng Espanyol.

Katayuan ng Pamilya ni Teodora

• Ang katayuan na principalia ay namamana; sila ang gobernadorcillo ng kanilang bayan.

• Ang lolo at tatay ni Teodora ay naging gobernadorcillo noong 1790 at 1844.

• Nag-aral si Teodora sa Colegio de Santa Rosa kung saan nagpakita siya ng talento sa literatura at musika.

Edukasyon at Impluwensya ni Teodora

• Si Teodora ang unang guro ng mga magkakapatid na Rizal; tinuruan sila ng disiplina, katarungan, at malasakit.

• Nagturo rin siya kay Rizal tungkol sa literatura; mahalaga ang kanyang impluwensya sa mga anak niya.

• Tinanggihan ni Teodora ang life pension mula sa mga Amerikano matapos ideklara si Rizal bilang national hero.

Mga Tiyuhin ni Rizal

• Si Tiyo Jose Alberto ay nagturo kay Rizal na pahalagahan ang kalikasan at iba't ibang anyo ng sining.

• Si Tiyo Gregorio naman ay nagbigay-diin sa kahalagahan ng edukasyon at pagiging critical thinker.

• Si Tiyo Manuel ay tumulong kay Rizal na paunlarin ang kanyang pisikal na kakayahan tulad ng swimming at fencing.

Pagsisimula ng Pormal na Edukasyon ni Rizal

• Nagkaroon si Pepe ng private tutor na si Leon Monroy para matutunan ang Spanish at Latin.

• Matapos mamatay si Monroy, ipinadala siya sa Binan upang ipagpatuloy ang pag-aaral kasama si Paciano.

• Sa Binan, naging guro niya si Maestro Justiniano Aquino Cruz, isang mahigpit ngunit matalinong guro.

Unang Araw ni Pepe sa Eskwelahan

• Nahirapan si Pepe noong unang araw; tinanong siya tungkol sa kaalaman niya sa Spanish at Latin.

• Pinagtawanan siya dahil dito, lalo na mula kay Pedro, anak ng guro.

Labanan at Pagkatuto ni Rizal

• Nag-away si Pedro at Rizal; natalo si Pedro sa laban dahil sa martial arts ni Rizal.

• Matapos ang laban, hinamon siya ni Andres Salandanan sa magbunong braso ngunit natalo si Rizal.

• Tinukso si Rizal ng mga kaklase ngunit itinuturing niyang kaibigan ang mga ito.

Impluwensiya ng Edukasyon kay Rizal

• Malaki ang epekto ng pag-aaral ni Rizal sa Binan sa kanyang pananaw tungkol sa edukasyon.

• Naniniwala siyang ang edukasyon ay isang investment para sa mas maliwanag na kinabukasan.

• Ang kanyang karanasan ay tila isang modernong teleserye na puno ng scandal.

Kahirapan at Pagsubok

• Inakusahan si Teodora na sinubukan niyang lasunin ang asawa ng kapatid; pinagdala siya ng 50 kilometers bilang parusa.

• Namulat si Rizal sa kalupitan ng mundo dulot ng ginawa sa kanyang ina.

• Ipinakita ang toxic trait ng mga magulang na nagko-compara ng kanilang anak sa iba.

Pagpapahalaga sa Nurturing

• Mahalaga ang suporta at encouragement mula sa mga magulang para ma-develop ang unique strengths ng kanilang anak.