The secrets of learning a new language | Lýdia Machová | TED

Aftësia e transmetimit të mendimeve

Përmbledhje e seksionit: Njerëzit kanë aftësinë për të transmetuar mendime dhe ide përmes gjuhës. Kjo mundëson transmetimin e njohurive në hapësirën dhe kohën e pakufizuar.

Gjuha dhe marrja e informacionit

• Gjuhët ndryshojnë nga njëra-tjetra në shumë aspekte, duke përfshirë tingullin, leksikun dhe strukturën.

• Diskutohet se a ndikon gjuha qe ne flasim në marrjen tonë të informacionit dhe në marrjen tonë të vendimeve.

• Ende nuk ka njohuri definitive qe na ndihmojn te zgjedhim nje forme te vetme.

Shembuj praktik nga komunitetet vendase

• Komuniteti Kuuk Thaayorre nuk i pёrdor fjalёt “e majtё” dhe “e djathtё”, por gjithçka lidhet me drejtimet (veri, jug, lindje, perendim).

• Njerzit qe flasin keto gjuhe kane orientim shume te mire. Ata orientohen aq mirё sa ne nuk mund ta imagjinojmё dot.

Aftësia e transmetimit të mendimeve

• Njerëzit kanë aftësinë për të transmetuar mendime dhe ide përmes gjuhës.

• Mendimet tona mund të transmetohen nëpër hapësirën dhe kohën e pakufizuar.

• Gjithkush ka aftesi te ndryshme ne marrjen e informacionit, por nuk ekziston vetem nje gjuhe ne bote.

Pse duhet ta shikojmё kёtё video?

Përmbledhje e seksionit: Ky seksion na tregon se çfarë do të marrim nga ky video dhe si mund të na ndihmojë në jetën tonë.

• Videoja do t'ju ndihmojё t'i kuptoni mё mirё njerёzit qe flasin gjuhё tё ndryshme.

• Do t'iu ndihmojё te kuptoni se si gjuha influencon marrjen tone te vendimeve dhe sjelljet tona.

• Do t'iu jape njohuri per komunitetet vendase qe flasin gjuhe unike dhe si ato jane te lidhura me orientimin tonе.

Tregoni Juglindjen

Në këtë pjesë, lingvisti Lera Boroditsky tregon për dallimet në mënyrën sesi njerëzit e ndiejnë dhe e perceptojnë kohën dhe ngjyrat në gjuhërat e tyre.

Koha dhe Drejtimi

• Popujt Kuuk Thaayorre organizojnë kohën sipas drejtimin nga jugu në veri ose nga perëndimi në lindje.

• Dallimi midis popujve që mund të gjenden në aftësinë për të organizuar kohën sipas drejtimeve tregon se si gjuhët kanë ndikim në perceptimin tonë të botës.

• Njeriu ka aftesi për të numruar objekte, por disa gjuhë nuk kan fjalën për numra specifike.

Ngjyrat

• Disa gjuhë kan fjalor mjaftueshme për ngjyrat, ndërkaq disa jo.

• Rusishtja ka dy emërtime të veçanta për blun: "goluboy" dhe "siniy". Kjo bën qe rusisht folurit të ken njohuri mbi dallimin midis dy ngjyrave mjaftueshem.

Si ndikon gjuha në mënyrën e të menduarit?

Përmbledhje e Seksionit: Njerëzit flasin gjuhë të ndryshme dhe kjo mund të ndikojë thellësisht në mënyrën sesi ata shohin botën. Gjuha ka një ndikim të madh në koordinatat hapësinore dhe kohore, si dhe në numrat dhe ngjyrat.

Ndikimi i strukturave gramatikore

• Truri i anglishtfolësve nuk ka nevojë për dallime kategoriale.

• Gjuhët kanë struktura gramatikore të veçanta, si gjinia e emrave.

• Emrat mund t'i përkasin një gjinie, zakonisht mashkullore ose femrore.

• Kjo ndryshon nga gjuha në gjuhë.

Ndikimi i gjuhës së folur në perceptimin e ngjarjeve

• Njerëzit qe flasin gjuhën spanjolle jan mjaft të prirur për të thën "Vazoja u thye" kur ata shohin njw aksident.

• Anglishtfolёsit janё mё tё prirur tё thonё: urat janл tл bukura dhe elegante, fjalл tipike femлrore.

• Spanjollфt janл mл tл prirur t'iu themi: "i fort", "i gjat", fjalл tipike mashkullore.

• Njerëzit që flasin gjuhë të ndryshme do t'i kushtojnë vëmendje gjërave të ndryshme në varësi të asaj çka gjuha u dikton.

Ndikimi i numrave dhe ngjyrave

• Gjuha mund të japë efekte të hershme, siç e pamë në rastin e numrave.

• Tё kesh mundлsinл e numлrimit nл gjuhл -- tё kesh fjalл qл emлrtojnл numra na mundлson njohjen me botën e madhe të matematikёs.

• Gjuha gjithashtu mund të japë efekte të hershme, siç e pamë në rastin e ngjyrave.

Gjuha dhe Mënyra e të Menduarit

Përmbledhje e Seksionit: Në këtë seksion, autori tregon se si gjuha formon mënyrën e të menduarit dhe sesa e jashtëzakonshme është fleksibiliteti i mendjes njerëzore.

Gjuha dhe Mënyra e të Menduarit

• Gjuha formon mënyrën e të menduarit për çdo gjë që mund të emërtohet me emër.

• Gjuha mund të formoj gjera qe kan ndikim personal te ne, si mendime rreth fajesis, ndeshkimit apo kujteses se desmitareve okular.

• Shumëllojshmëria gjuhësore na zbulon sesa jashtezakonshme, "gjeni" dhe fleksibile është mendja njerzore.

• Ka rreth 7,000 gjuhë qe fliten në mbar boten dhe ne mund ti lmojm apo pёrshtatim sipas nevojave tona.

• Ne po humbasim shume nga diversiteti gjuhesor gjate gjithe koheve.

• Studimet bazohen zakonisht tek studentet amerikan ose anglishtfolёse në universitetet, por ajo qe dimё për mendjen njerëzore është në të vërtetë jashtёzakonisht e kufizuar dhe e njёanshme ndaj shkenca duhet të bëj më të mirën.

• Gjuha qe flisni formeson menyren sesi mendoni, duke ju dhene mundesine te pyesni: "Pse mendoj ashtu siç mendoj?" Si mund te mendoj ndryshe? "Çfarё mendimesh dua tё krijoj?"

Përmbledhje: Nga ky seksion mesojm se gjuha ka nje rol thelbesor ne formimin e menyres se te menduarit. Shumellojshmria gjuhesore na zbulon sesa jashtezakonshme eshte fleksibiliteti i mendjes njerzore. Ne po humbasim shume nga diversiteti gjuhesor gjate gjithe koheve dhe studimet bazohen zakonisht tek studentet amerikan ose anglishtfolёse në universitetet, por ajo qe dimё për mendjen njerëzore është në të vërtetë jashtёzakonisht e kufizuar dhe e njёanshme ndaj shkenca duhet të bëj më të mirën.