Özel Çelikler 4.Hafta15.03.2023 08.49

İstenmeyen ve İstenen Elementler

Bölüm Özeti: Normal şeritlerde uygulanan bir miktar sıvı bulunuyor. Bunların dışında istenmeyen olarak oksijen, azot, hidrojen, fosfor ve kükürt kaliteyi belirliyor. Bu elementlerin mümkün olduğu kadar azaltılması isteniyor.

• İstenmeyen elementler normal şeritlerde uygulanır.

• Oksijen, azot, hidrojen, fosfor ve kükürt kaliteyi belirleyicidir.

• Bu elementlerin mümkün olduğu kadar azaltılması isteniyor.

Nikelli Çelik

Bölüm Özeti: Nikelli çelikte alaşım elementi miktarı yüksek olana göre sınıflandırılır. Nikel yapıcı bir element olarak karşımıza çıkıyor. Fazla miktarda nikel ilave edildiğinde alaşım karbürleri bozulabiliyor.

• Nikelli çelikte alaşım elementi miktarı yüksek olana göre sınıflandırılır.

• Nikel yapıcı bir element olarak karşımıza çıkıyor.

• Fazla miktarda nikel ilave edildiğinde alaşım karbürleri bozulabiliyor.

Yapıcı Elementler

Bölüm Özeti: Özçelik yapıcı dediğimiz zaman özdenik alanı genişletici anlamı vardır. Nikel alışım element olarak arttıkça yapıcı bir element olarak karşımıza çıkıyor.

• Özçelik yapıcı dediğimiz zaman özdenik alanı genişletici anlamı vardır.

• Nikel alışım element olarak arttıkça yapıcı bir element olarak karşımıza çıkıyor.

Sertleştirme İşlemi

Bölüm Özeti: Parçanın sertleştirme işlemi esnasında ne kadar derine kadar sertleştiği gösterilir. Martensite çeliğin dönüşümü sonucu sertleşiyor.

• Parçanın sertleştirme işlemi esnasında ne kadar derine kadar sertleştiği gösterilir.

• Martensite çeliğin dönüşümü sonucu sertleşiyor.

Sementasyon İşlemi ve Yüzey Sertleştirme

Bölüm Özeti: Bu bölümde, sementasyon işlemi sonrası yüzey sertleştirme işlemleri hakkında konuşulmaktadır.

Yüzey Sertleştirme İşlemleri

• A3 artı 50 derecede malzeme bekletildikten sonra normalizasyon işlemi yapılır.

• Menevişleme işlemi uygulanır.

• Termal genleşme katsayısı düşürülür. Nikel miktarı arttıkça malzeme genleşme miktarı azalır.

• Daha yüksek oranda nikel içeren çelikler porselen ve cam ile eşit genişlemeye sahip olduğu için bu malzemeler ile birlikte kullanılabilirler.

Nikel Miktarının Özellikleri

Bölüm Özeti: Bu bölümde, nikel miktarının özellikleri hakkında konuşulmaktadır.

Nikel Miktarının Etkileri

• %39 ve %46 nikel çelikleri porselen ve cam ile eşit genişlemeye sahiptirler.

• Bir malzemenin yüzeyini birleştirirken veya kaplarken altlık ve kaplama malzemelerinin arasındaki termal genleşme katsayıları birbirine yakın olmalıdır.

• Nikel miktarı arttıkça malzemenin genleşme katsayısı azalır.

• %5'e varan oranlarda normal içeriklerde farklı özellikleri geliştirmek amacıyla nikel kullanılabilir.

Paslanmaz Çelikler

Bölüm Özeti: Bu bölümde, paslanmaz çelikler hakkında konuşulmaktadır.

Paslanmaz Çeliklerin Bileşenleri

• Paslanmaz çeliklerde ana bileşenlerden biri kromdur.

• Alışım menementi olarak nitel ilave edildiğinde nikel, krom veya nikel-krom alaşımları çevrenin içerisinde ilave edilir.

• Elektrik direnci yapımında kullanılmak üzere içerisine bakır ve diğer maddeler de eklenebilir.

İçerisine Katılan Maddeler

Bölüm Özeti: Bu bölümde, çeşitli maddelerin alaşıma katılması hakkında konuşulmaktadır.

İçerisine Katılan Maddeler

• Termalleşme işlemi için %25-%50 arasında nikel ilave edilebilir.

• Elektrik direnci yapımında kullanılmak üzere %30'a kadar nikel ilave edilebilir.

Manyetik Malzemeler ve Kromlu Çelikler

Bölüm Özeti: Bu bölümde manyetik malzemelerin geçirgenliği ve kromlu çeliklerin özellikleri hakkında bilgi verilir.

Manyetik Malzemeler

• Geçirgenliği yüksek manyetik malzemeler kullanılır.

• Grubunda kullanılan malzemeler de geçirgenlikleri yüksektir.

Kromlu Çelikler

• Krom, miktarı arttıkça yapıyı kırılganlaştırır.

• Krom içeriği arttıkça, sementit yerine karbür oluşur.

• Yüksek sıcaklıklarda işlem yaparken, kurum içeren içeriklere uzun süre beklemekten kaçınmak gerekir.

• Paslanma direnci için krom miktarının %12 ila %27 arasında olması önerilir.

• Kurumla birlikte grafitleşme yapıcıdır ve bazı özelliklerin geliştirilmesi amacıyla düşük oranlarda ilave edilen nikel gibi elementlerle birlikte kullanılır.

Kaynak İşlemi

• Kaynak işleminde krom kabri tane sınırlarına yerleşmiştir. Isının yükselmesi ile birlikte bozulur ve korozyona sebep olabilir.

• Kaynak işlemi için önlemler alınması gerekir.

Paslanmaz Çelikler

• Türkiye'de paslanmaz çelikler için genellikle %18/10, %5/20 gibi farklı oranlarda ilave edilen krom miktarı kullanılır.

• Düşük oranlarda yapı içeriklerine ilave edilen elementler de bazı özellikleri geliştirmek amacıyla kullanılır.

Kırılma Direnci ve Islah Çeliği

Bölüm Özeti: Bu bölümde, kırılma direncinde ani düşüşün meydana gelmesinin ne olduğu ve ıslah çeliğinin özellikleri hakkında bilgi verilir.

Kırılma Direnci

• Kırılma direncinde ani düşüşün meydana gelmesi açıklanır.

• Sıcaklıkların üzerinde geçildiğinde bu riskin ortaya çıkabileceği belirtilir.

Islah Çeliği

• Monital ilavesi yapılarak %1'e kadar modifer ilavesi yapılabilir içeriklere.

• İslah çeliği adını verilen bir bileşimden bahsedilir.

• İkileme ve özeniplemeden sonra yapılan temperleme işlemine verilen isim olarak "ısıl çelik" tanımlanır.

• Kromun daha sert, daha yüksek sıcaklığa dayanıklı bir kargir yapıcı olması itibariyle sıcağa dayanan attırır kabuk tuval yapmayı önlediği belirtilir.

• Alaşım elementlerinin etkilerine değinilerek, genel olarak kromun yapıcı olduğu ifade edilir.

Çelikhanede Yapılan İşlemler

Bölüm Özeti: Bu bölümde, çelikhanede yapılan işlemler hakkında bilgi verilir.

Bileşim Ayarlama

• Çelikhanede bileşim ayarlandığı belirtilir.

• Diğer ana şubelerin merkezinin ilavesi veya miktarının azaltıldığı işlem gerçekleştirildiği ifade edilir.

• Oksijen kullanılarak bazı elementlerin istenmeyen giderebildiği belirtilir.

Mangal ve Mangan

• Mangalın sıcak bir kılmayı engellediği açıklanır.

• Manganın içeriğindeki miktarına bağlı olarak başarıya kadar düşebileceği ifade edilir.

Mangal Çelikleri

Bölüm Özeti: Bu bölümde, mangal çeliklerinin kullanım alanları ve özellikleri hakkında bilgi verilmektedir.

Mangal Çeliklerinin Kullanım Alanları

• Otomobil parçaları ve maruz kalan kısımlarda kullanılır.

• Demiryollarındaki raylarda kullanılır.

• Taş kırma makineleri gibi sürtünmeye maruz kalan yerlerde kullanılır.

Mangal Çeliklerinin Özellikleri

• Sürtünmeye maruz kaldığında yüzeyde daha sert bir tabaka meydana gelir.

• Aşınmaya karşı dirençleri çok yüksektir.

• Köpürmeye maruz kaldıklarında sert bir dış kabuk oluştururlar.

Alaşım Elementleri İlavesi

• Alaşım elementleri ilave edildiğinde, dönüşüm hızı düşer ve malzemenin ömrü artar.

• Karbon miktarına bağlı olarak aşınma direnci değişebilir.

Çelik Üretiminde Karbür Yapıcı Elementler

Bölüm Özeti: Bu bölümde, çelik üretiminde kullanılan karbür yapıcı elementlerin özellikleri ve işlevleri anlatılmaktadır.

Karbür Yapıcı Elementler

• Çelik tedavisinde vanadyum, krom, nikel gibi elementler ilave edilir.

• Karbür yapıcı element olan boron karbür, homojen bir yapı oluşturarak tane büyümesini engeller ve sertleşmeyi sağlar.

• Boron karbür ayrıca oksijen ve azotu bağlayarak yüksek sıcaklıkta çalışan parçaların yumuşamasını önleyerek dayanıklılığı artırır.

• Mikro alaşımlı çeliklerde çok düşük oranda (örneğin %0.25'ten az) vanadyum gibi elementler ilave edilir. Bu sayede mekanik özellikleri artar.

Diğer Alaşımlar

• Molibden genellikle kromla birlikte kullanılır ve yüksek sıcaklıklarda çalışan parçalarda kullanılabilirliği artırır.

• Düşük alaşımlı çeliklerde de mikro alaşımlar kullanılabilir. Bu sayede mekanik özelliklerde artış sağlanır.

Kullanım Alanları

• Karbür yapıcı elementler, yüksek sıcaklıkta çalışan parçaların üretiminde kullanılır. Örneğin, döküm kalıpları ve ekstrüzyon kalıpları gibi.

• Molibden ise şeritlerde kullanılabilir ve daha yüksek sıcaklıklarda çalışan parçalarda tercih edilir.

Molibden ve Karbür Nitür Oluşturma

Bölüm Özeti: Bu bölümde, molibden içeren çeliklerin yüzeyinden itibaren senetasyon yapılabilmesi durumunda karbon elleme süresinin moleküllerini azaltabileceği tartışılmaktadır. Ayrıca, mikroskop işlemi yapılan içeriklerdeki özellikler hakkında bilgi verilmektedir.

Molibden İçeren Çelikler

• Yüksek sıcaklıklarda kesme işlemi yapanlarda kullanılan anlaşılmadan karşımıza çıkabilen Volkan karbürleri çok sert olduğunda takım ve kalıp içeriklerinde kullanılır.

• Molekül ilanasıyla bu durum ortadan kalkar.

• Kobalt içeren çeliklerde alüminyum içerenlere göre daha yüksek sıcaklıklarda marthernetlik yapının dönüşümü başlayabilir.

Parçaların Yüksek Sıcaklık Kullanımını Sağlama

Bölüm Özeti: Bu bölümde, parçaların yüksek sıcaklık kullanımını sağlamak için hangi elementlerin kullanılabileceği tartışılmaktadır.

Yüksek Sıcaklıkta Kullanılabilen Elementler

• Volkan karbürleri takım ve kalıp içeriklerinde kullanılır.

• Kobalt içeren çeliklerde marthernetlik yapının dönüşümü başlayabilir.

Mıknatıs Yapımında Kullanılan Elementler

Bölüm Özeti: Bu bölümde, mıknatıs yapımında kullanılan elementler hakkında bilgi verilmektedir.

Mıknatıs Yapımında Kullanılan Elementler

• Kobalt içeren çelikler yüksek sıcaklıkta dayanıklılık sağlar.

• Yüzde 18 Volkan ve yüzde 0.7 karbon içeren kobalt çeliği normal takım içeriklerine göre daha düşük oranda gösterir.

• Kobalt içeren çeliklerin bileşiminde magazit artı agentten gelen maradon bulunur.

Emek Sıcaklığını Arttırma

Bölüm Özeti: Bu bölümde, emek sıcaklığını arttırmanın ne anlama geldiği ve hangi elementleri kullanarak yapılabileceği tartışılmaktadır.

Emek Sıcaklığını Arttırma

• Temel sıcaklığı arttırmak demek, alaşım elementleri sete değil sağa doğru kaydırarak daha kolay hale getirmektir.

• Kobalt içeren çeliklerin bileşiminde magazit artı agentten gelen maradon bulunur.

Çelik İşleme Yöntemleri

Bölüm Özeti: Bu bölümde, çelik işleme yöntemleri hakkında bilgi verilir. Demir karbonuna göre nikel, kobalt ve poliplerinin ilave edilmesiyle çeliğin işlenebileceği belirtilir.

Çelik İşleme Yöntemleri

• Çeliğe eğitim yapılabildiği belirtilir.

• 870 derecelerde çözülmenin ardından su verilerek sertleştirme işlemi gerçekleştirilir.

• Roket motorlarında kullanılan yüksek sıcaklıklara dayanıklı çeliklerin titanya, nikel ve molibden içeren bileşikler olduğu açıklanır.

• Mastürbasyonların engellenip çözelti artışının sağlandığı homojen yapıya sahip ikinci bazın betonda dağılmasının istendiği belirtilir.

• Hızlı soğutmanın hacim merkezinin küp şeklinde oluşmasına sebep olduğu ifade edilir.

• Kobalt içeren yapıların hacim merkezinin kübiktir yapıda herhangi bir istasyon yoktur denilmektedir.

• Hızlı soğutma sonucu hacim merkezinin küp şeklinde oluştuğu ve yüzey merkezinde hacim merkezine dönüşümün karbonun kafesten çıkamamasından dolayı gerçekleştiği belirtilir.

• Takım şeritleri ve takım içeriklerinin sıcakta sertliğini muhafaza etmesi için kullanıldığı ifade edilir.

• Mıknatıs yapımında kobalt, demir ve nikelin kullanıldığı açıklanır.